Với sự phát triển khoa học công nghệ, sự xâm nhập và lan tỏa nhanh chóng của tiền kỹ thuật số tại Việt Nam là điều tất yếu. Do đó, vấn đề đặt ra ở đây là loại tiền này có bùng nổ trong tương lai không, trong khi nó vẫn chưa có khung pháp lý về quản lý thị trường cho loại tiền này.

Bài viết sau phân tích về tổng quan tiền kỹ thuật số, thị trường tiền kỹ thuật số tại Việt Nam, qua đây cho thấy được sự bùng nổ tiền kỹ thuật số tại các ngân hàng Trung ương.

Tiền kỹ thuật số là gì?

Tuy chưa có khái niệm chính thức cho loại tiền này, nhưng có thể hiểu, tiền kỹ thuật số là một dạng tiền tệ chỉ có sẵn ở dạng kỹ thuật số hoặc điện tử, và không ở dạng vật lý. Nó cũng được gọi là tiền thuật toán, tiền điện tử, tiền mã hóa.

Để trả lời câu hỏi tiền kỹ thuật số là gì, có thể lấy ví dụ so sánh để làm rõ như sau: Một đồng đô la được lưu trữ trong tài khoản ngân hàng được xem là đại diện cho đồng đô la thực tế được ai đó nắm giữ, trong khi đó đồng bitcoin “vật lý” lại đại diện cho bản kỹ thuật số tương ứng của nó. Người ta có thể lập luận rằng xã hội đang ngày càng ít dùng tiền mặt hơn, tất cả đồng tiền đang dần số hoá (đôi khi được gọi là “tiền điện tử”) nhưng thật ra không phải như vậy, các đồng tiền đó vẫn đang đại diện cho tiền giấy.

Tác động của tiền kỹ thuật số đến các hoạt động kinh tế – xã hội

Cũng giống như các phương tiện thanh toán khác, đồng tiền kỹ thuật số cũng được chỉ ra khá rõ nét tính hai mặt.

Về mặt lợi ích của đồng tiền kỹ thuật số

  • Thứ nhất, tiền kỹ thuật số có mức độ an toàn và tin cậy cao, giúp giảm thiểu rủi ro cho các giao dịch và chủ thể kinh tế. 
  • Thứ hai, góp phần tạo ra cuộc cách mạng toàn cầu về thanh toán, các hoạt động thanh toán/gửi và nhận tiền bằng tiền kỹ thuật số được thực hiện trực tiếp, tức thời, mọi lúc mọi nơi, phi tiếp xúc và không cần bất kỳ trung gian nào; không giới hạn số tiền giao dịch với chi phí thấp, đơn giản và nhanh chóng, không giới hạn địa lý quốc gia.
  • Thứ ba, sự phát triển của tiền kỹ thuật số góp phần tăng cường hiệu quả và an toàn hệ thống thanh toán quốc gia, thúc đẩy tài chính toàn diện nhờ ưu điểm tức thời, 24/7, đa dạng, đảm bảo tiêu chí “xanh” – thân thiện và bảo vệ môi trường…
  • Thứ tư, tác động lan tỏa đến các hoạt động kinh tế – xã hội, thúc đẩy sự phát triển của kinh tế số. 
  • Thứ năm, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành chính sách tiền tệ trong trường hợp tiền kỹ thuật số do Ngân hàng Trung ương phát hành. Khi đó, sự thay thế của tiền kỹ thuật số với vai trò là đồng tiền pháp định giúp tiết giảm/loại bỏ nhiều loại chi phí liên quan đến phát hành và lưu thông tiền mặt như: in ấn, lưu thông, bảo an đồng tiền, chống tiền giả, tiêu hủy tiền cũ/rách/hỏng… Đồng thời, Ngân hàng Trung ương có thêm công cụ giúp kiểm soát chính xác lượng cung tiền, từ đó, nâng cao hiệu quả điều hành chính sách tiền tệ đối với thúc đẩy nền kinh tế.

Những thách thức đặt ra

  • Đầu tiên là mức độ chấp nhận thấp so với đồng tiền pháp định, truyền thống. 
  • Tiếp đó là những rủi ro với các ngân hàng thương mại/trung gian tài chính khi việc phổ biến của tiền kỹ thuật số có thể “xóa sổ” một số nguồn thu dịch vụ truyền thống, thậm chí đe dọa sự tồn tại của các tổ chức này. 
  • Thêm vào đó, việc các quốc gia có chính sách chấp nhận/cấm đoán các đồng tiền kỹ thuật số sẽ gây rủi ro cho các trung gian tài chính/Fintech chấp nhận chúng.
  • Ngoài ra, có thể kể tới các rủi ro kỹ thuật và các hoạt động phi pháp. Hoạt động giao dịch, mua bán tiền kỹ thuật số phụ thuộc vào các thiết bị điện tử và hệ thống công nghệ thông tin, vì vậy, luôn hiện hữu nguy cơ mất an toàn khi sàn giao dịch bị sập, ổ cứng bị lỗi, dữ liệu bị virus, các tập tin bị mất cắp, hacker và tội phạm mạng…
  • Cuối cùng, đó là thách thức với các Ngân hàng Trung ương và cơ quan quản lý trong kiểm soát lượng cung tiền cũng như trách nhiệm quản lý, giám sát và xử lý sự cố, rủi ro.

Liệu tiền kỹ thuật số có an toàn và bảo mật?

Với những xã hội phát triển nhưng còn sử dụng tiền mặt nhiều như Nhật và Đức, một trong những quan ngại với những dự án tiền kỹ thuật số của Ngân hàng Trung ương là liệu nó có xung đột lớn với nhu cầu vẫn duy trì thói quen dùng tiền mặt của người dân không?

Chính phủ liệu có bắt buộc người dân dần chuyển qua sử dụng tiền kỹ thuật số bằng cách giảm dần phát hành tiền mặt? Khuôn khổ pháp lý ở đâu và phải lấy đâu làm tiêu chuẩn? 

Giảm sử dụng tiền mặt là một mục tiêu của nhiều chính phủ, đặc biệt là trong bối cảnh Covid-19 khi tiền mặt cũng có thể là một trong những vật có thể mang virus. Quan trọng hơn, tiền mặt là một kênh thuận lợi cho các hoạt động trốn thuế và rửa tiền của tội phạm.

Giảm sử dụng tiền mặt với chính phủ  sẽ tạo thuận lợi nhiều hơn trong việc theo dõi các giao dịch và do đó giảm nguy cơ rửa tiền và trốn thuế. Tuy nhiên, với công chúng thì có hai vấn đề: độ an toàn và tiện lợi cũng như vấn đề bảo mật thông tin cá nhân.

Tất nhiên tiền kỹ thuật số có ưu điểm là tránh được nguy cơ in tiền giả như tiền mặt, nhưng lại xuất hiện rủi ro với việc bảo mật và tạo ra một lượng lớn đồng tiền kỹ thuật số giả hoặc việc người tiêu dùng bị đánh cắp tài khoản và mất sạch tiền. Hay như liệu việc phát hành tiền kỹ thuật số có thể bị hacker lợi dụng là nỗi lo rất quan trọng của nhiều chuyên gia.

Minh chứng là sàn giao dịch chứng khoán, ngoại tệ trên mạng đình đám Robinhood được định giá 11 tỷ USD vừa thông báo có khoảng 2.000 tài khoản của công ty đã bị hacker chiếm dụng, lấy mất tiền. Cất tiền kỹ thuật số sẽ cần những khái niệm như ví điện tử, tài khoản và tăng cường sử dụng dịch vụ tài chính trên mạng. Nhưng đó là mảnh đất màu mỡ cho hacker.

An toàn là yếu tố then chốt để đảm bảo niềm tin của người dân trong việc chấp nhận sử  dụng tiền điện tử. Covid-19 đã góp phần đẩy nhanh thói quen giao dịch qua mạng và do đó giảm dần nhu cầu giao dịch tiền mặt trong nền kinh tế.

Tuy nhiên, liệu xu thế này có tiếp tục sau dịch là một câu hỏi còn bỡ ngỡ. Trong bối cảnh số vụ các ứng dụng tài chính bị hack ngày càng nhiều, các Ngân hàng Trung ương sẽ phải rất thận trọng khi triển khai các ứng dụng này. Vì vậy, nhiều Ngân hàng Trung ương chỉ muốn áp dụng tiền kỹ thuật số trong các giao dịch giữa các ngân hàng với Ngân hàng Trung ương, và giao dịch bán buôn giữa các công ty với ngân hàng, chứ không muốn áp dụng đến các giao dịch bán lẻ của người dân. Về cơ bản, mạng lưới bảo mật giữa các tổ chức với nhau vẫn sẽ tốt hơn nhiều.

Vấn đề áp dụng tiền kỹ thuật số do Ngân hàng Trung ương phát hành cũng đặt ra một câu hỏi là liệu chính phủ có thể theo dõi hoạt động chi tiêu của người dân hay không. Về cơ bản, khi mà người dân thực hiện giao dịch bằng tiền kỹ thuật số do Ngân hàng Trung ương phát hành, chính phủ có thể thông qua hệ thống giao dịch mà theo dõi người dân đi đâu, xài tiền vào việc gì.

Điều gì đang thúc đẩy các ngân hàng trung ương xem xét đầu tư tiền kỹ thuật số?

Do lo ngại về quy định đối với bitcoin, mã thông báo Libra do Facebook đề xuất và mối quan tâm ngày càng tăng đối với thanh toán không không dùng tiền mặt trong bối cảnh đại dịch covid-19, các ngân hàng trung ương trên toàn thế giới đã bắt tay vào cuộc để đánh giá nhu cầu về các loại tiền kỹ thuật số.

Leonhard Weese, chủ tịch Hiệp hội Bitcoin Hồng Kông cho biết: “Một số ngân hàng trung ương coi tiền kỹ thuật số là một công cụ hữu ích, đặc biệt là để hoàn toàn không dùng tiền mặt”. Ông cũng cho biết thêm rằng: “Điều này có thể bao gồm mong muốn giám sát các giao dịch, phá vỡ lĩnh vực ngân hàng và nắm giữ nhiều công cụ tiền tệ hơn cho tương lai, chẳng hạn như lãi suất âm.”

Trong một cuộc khảo sát được công bố bởi Ngân hàng Thanh toán Quốc tế vào tháng 1, 80% ngân hàng trung ương cho biết họ đã tham gia vào một số loại công việc về tiền kỹ thuật số vào năm 2019, tăng từ 70% vào năm 2018 và con số đó dự kiến sẽ tăng thêm trong năm nay.


Fintech Việt Nam là cổng thông tin cập nhật về công nghệ liên trong lĩnh vực Fintech tại Việt Nam và các xu hướng fintech trên thế giới.

Email: info@innotech-vn.com

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here