Khi nền kinh tế ngày càng phát triển mạnh thì việc thanh toán bằng tiền mặt không thể đáp ứng được nhu cầu thanh toán của toàn bộ nền kinh tế. Vì vậy, việc ứng dụng một hình thức thanh toán mới thuận tiện hơn, an toàn hơn là điều mà bất cứ quốc gia nào cũng quan tâm, đó là thanh toán không dùng tiền mặt

Bài viết sau phân tích về cơ hội và thách thức của thanh toán không dùng tiền mặt, qua đó thấy được thực trạng, xu hướng và thành tựu của hình thức này tại Việt Nam. 

Cơ hội và thách thức trong phát triển thanh toán không dùng tiền mặt.

Cơ hội 

Sự cởi mở hơn của người dân với hình thức thanh toán hiện đại này đã được Ngân hàng Nhà nước thống kê bằng những số liệu cụ thể. Thực tế cho thấy, thói quen thanh toán của người dân đang dần thay đổi nhờ công nghệ hiện đại được các đơn vị cung cấp dịch vụ thanh toán ứng dụng. Theo khảo sát của Visa, người tiêu dùng Việt Nam đã giảm sử dụng tiền mặt do tăng cường thanh toán kỹ thuật số qua các công nghệ thanh toán mới, như: thanh toán thẻ không tiếp xúc, thanh toán trên các thiết bị di động và thương mại điện tử.

Để thúc đẩy xu hướng thanh toán không dùng tiền mặt, nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ trong thanh toán không dùng tiền mặt đã được triển khai. Qua đó, mối liên kết lợi ích giữa người dân, doanh nghiệp và các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán đang dần phát huy được hiệu quả.

Theo ông Phạm Tiến Dũng, Vụ trưởng Vụ Thanh toán (Ngân hàng Nhà nước): Các chính sách miễn giảm phí dịch vụ thanh toán trong thời gian vừa qua đã được Ngân hàng Nhà nước chủ động và triển khai kịp thời theo thẩm quyền, phục vụ tốt nhất cho nhu cầu thanh toán trực tuyến và góp phần hỗ trợ người dân, doanh nghiệp đối phó với dịch bệnh cũng như góp phần đảm bảo an sinh xã hội và đời sống nhân dân.

“Công tác xây dựng pháp luật về hoạt động thanh toán đang bám sát kế hoạch đề ra. Khuôn khổ pháp lý về thanh toán ngày càng được hoàn thiện đáp ứng yêu cầu cuộc sống và tạo điều kiện cho sự phát triển của hoạt động thanh toán”, Vụ trưởng nói.

Bên cạnh đó, các chuyên gia cho rằng mối liên kết giữa doanh nghiệp và người dân cũng góp phần không nhỏ vào việc thay đổi thói quen thanh toán. Bởi, càng nhiều doanh nghiệp chấp nhận thanh toán không dùng tiền mặt thì những tiện ích như tiết kiệm thời gian, công sức trong thanh toán… mới đến gần hơn với người dùng và ngược lại.

Dù đạt được nhiều kết quả khả quan, nhưng các chuyên gia vẫn xem đây là “cuộc cách mạng” dài lâu trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng. Để thanh toán không dùng tiền mặt phát triển nhanh hơn và trở nên phổ biến cần sự phối hợp giữa các bên – từ người tiêu dùng, người cung cấp dịch vụ tới các cơ quan chức năng.

Vì vậy, đối với cơ hội phát triển của thanh toán không dùng tiền mặt trong thời gian tới, ông Phạm Tiến Dũng đặc biệt nhấn mạnh đến vai trò của liên kết, hỗ trợ của Ngân hàng Nhà nước với các bên.

Thách thức Bên cạnh những cơ hội phát triển của thanh toán không dùng tiền mặt, hình thức thanh toán này cũng gặp phải một số bất cập, hạn chế.

Một là, từ việc nghiên cứu từ thực tiễn cho thấy, các giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt có thể thực hiện không qua ngân hàng mà sẽ thực hiện giữa các khách hàng trực tiếp thông qua tài khoản của họ tại các tổ chức cung ứng dịch vụ hoặc mạng xã hội. Tuy nhiên, trước tiên người có tài khoản có thể chuyển khoản từ tài khoản tại ngân hàng của họ sang tài khoản của tổ chức cung cấp dịch vụ tại ngân hàng. 

Hai là, khi thực hiện thanh toán giữa các chủ tài khoản (với mạng điện thoại là các chủ thuê bao, với các tổ chức cung ứng dịch vụ công là những người có thẻ do tổ chức này phát hành) việc thanh toán hoàn toàn miễn phí. Trong khi mỗi giao dịch qua ngân hàng đều mất một khoản phí nhất định.

Ba là, với phí giao dịch qua các ngân hàng tại Việt Nam như hiện nay, thì tiền mặt vẫn có những tiện lợi và tiết kiệm cho người dân.

So sánh phí rút tiền mặt với phí chuyển khoản cho thấy, phí chuyển khoản cho một giao dịch đang khá cao, sử dụng tiền mặt thanh toán giao dịch nhỏ, lẻ vẫn tiết kiệm tiền cho người dân. Ví dụ: Nếu khách hàng rút 5 triệu đồng, từ máy ATM trong cùng hệ thống mất phí 1.100 đồng/1 lần rút, khác hệ thống mất phí 2.200 đồng/1 lần rút sau đó họ mang tiền mặt đi mua bán và không mất một khoản phí nào. Nhưng nếu khách hàng sử dụng 5 triệu đồng để thực hiện 10 giao dịch mua bán và thanh toán qua ngân hàng khác hệ thống, phí mỗi giao dịch 10.000 đồng (Biểu phí hiện tại của Vietcombank) thì số phí khách phải trả khi sử dụng cho 10 giao dịch là 100.000 đồng. Qua ví dụ trên cho thấy, khi sử dụng tiền mặt thanh toán giao dịch nhỏ, lẻ vẫn tiết kiệm tiền cho người dân.

Thực trạng thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam

Với sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam đã và đang có những chuyển biến ban đầu đáng ghi nhận từ năm 2018 và tiếp tục phát triển trong năm 2019. Trước sự bùng nổ của thanh toán không dùng tiền mặt, thị trường thẻ tín dụng Việt Nam cũng cạnh tranh gay gắt hơn. Các ngân hàng trong và ngoài nước cũng như các công ty tài chính đang thực hiện các chương trình hoàn lại tiền và sử dụng miễn phí trong năm đầu tiên, đồng thời có các cơ chế để các nhà hàng, khách sạn và đại lý du lịch giảm giá cho người thụ hưởng nếu sử dụng phương thức thanh toán không dùng tiền mặt. Mới đây, Ngân hàng Nhà nước cũng yêu cầu chi nhánh các tỉnh, thành phố triển khai các giải pháp thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt, ưu tiên lĩnh vực y tế, giáo dục. Đặc biệt, các trường học, bệnh viện… sẽ phải lắp đặt thiết bị chấp nhận thẻ, thanh toán ứng dụng QR, cho phép phụ huynh, sinh viên, người bệnh… sử dụng thiết bị di động, thẻ ngân hàng để thanh toán tương tự như việc mua hàng trong siêu thị. Theo NHNN, hiện nay, Việt Nam đã có 78 tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán qua internet và 45 tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán di động (mobile payment). Theo số liệu của Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Bộ Công Thương, thương mại điện tử tại Việt Nam thời gian qua đã có sự chuyển biến tích cực khi các giao dịch qua internet, điện thoại di động tăng tới 238% về giá trị.

Tuy nhiên, tiền mặt vẫn đang chiếm ưu thế, tới 90% giao dịch, tức là tỷ lệ thanh toán không dùng tiền mặt mới chỉ chiếm khoảng 10%, còn thấp hơn so với mục tiêu mà Chính phủ đã đặt ra là đến năm 2020, tỷ lệ thanh toán không dùng tiền mặt phải chiếm hơn 30% trên tổng giá trị thanh toán thương mại trong tiêu dùng tại Việt Nam. Theo thống kê của Ngân hàng Nhà nước, hiện nay, mới có khoảng 31% số dân Việt Nam có tài khoản ngân hàng, 69% số người chưa có tài khoản tập trung ở các vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa. Đây là vấn đề cần giải quyết, vì có tài khoản ngân hàng thì mới có thể sử dụng được phương thức thanh toán không dùng tiền mặt. Ngay cả đối với không ít người ở thành phố dù đã có tài khoản tại ngân hàng nhưng trong trao đổi, người ta chỉ đặt mua hàng bằng thẻ tín dụng, đến khi thanh toán thì đa số lại thanh toán bằng hình thức giao hàng thu tiền (COD). Đó vẫn là hình thức thanh toán phổ biến nhất với mua bán online tại Việt Nam hiện nay. Như vậy, trong thanh toán hàng online, việc thanh toán trước bằng thẻ tín dụng chỉ chiếm phần nhỏ, còn phần lớn thì khi nhận hàng mới thanh toán trực tiếp bằng tiền mặt cho bên giao hàng. Lý do chính là độ tin cậy vào chất lượng, số lượng hàng hóa chưa cao.

Hiện nay, hạ tầng kỹ thuật phục vụ cho thanh toán thẻ đã được cải thiện, số lượng máy rút tiền tự động (ATM) và máy bán hàng chấp nhận thẻ ngân hàng (POS) có tốc độ tăng trưởng nhanh, chất lượng dịch vụ cũng được nâng cao, phần lớn đều đã liên kết với các tổ chức, như các hãng vận tải, hàng không, siêu thị, trường học, bệnh viện. Tuy nhiên, phương thức thanh toán trực tuyến ở Việt Nam chưa phát triển như kỳ vọng, giao dịch không dùng tiền mặt trong tổng số giao dịch mới chỉ đạt mức 10,5%. 

Thành tựu trong phát triển thanh toán không dùng tiền mặt

Các giao dịch thanh toán qua internet và các thiết bị di động ở Việt Nam trong những năm qua đạt tốc độ tăng trưởng rất nhanh. Theo số liệu từ Vụ Thanh toán của NHNN, tổng giá trị giao dịch qua Hệ thống thống thanh toán điện tử liên ngân hàng trong 5 tháng đầu năm 2019 tăng khoảng 23,23% về số lượng giao dịch và tăng 17,63% về giá trị giao dịch so với cùng kỳ năm 2018.

Bên cạnh đó, các dịch vụ thanh toán phát triển mạnh mẽ, nhất là các phương tiện thanh toán, dịch vụ thanh toán dựa trên ứng dụng công nghệ thông tin và thành tựu của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0. Thanh toán điện tử qua internet, điện thoại di động cũng phát triển. Đến hết tháng 3/2019, số lượng giao dịch tài chính qua internet tăng khoảng 66%, giá trị giao dịch tăng khoảng 14% so với cùng kỳ năm 2018; số lượng giao dịch tài chính qua điện thoại di động tăng khoảng 98%, giá trị giao dịch tăng khoảng 232,3% so với cùng kỳ năm 2018.

Một số tổ chức, tạp chí trên thế giới đánh giá cao việc phát triển hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam. Theo Tạp chí Nikkei Asia số ra ngày 18/4/2019, đánh giá Việt Nam đã vượt qua Singapore và Malaysia trong cuộc đua “không tiền mặt”. Đây là minh chứng cho những giải pháp quản lý nhà nước và chỉ đạo của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đang đi đúng hướng trong việc đẩy mạnh thanh toán không dùng tiền mặt.

Xu hướng phát triển thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam

Một trong những công nghệ mới quan trọng được khảo sát trên thị trường là thanh toán  không dùng tiền mặt – phương thức thanh toán mà người dùng chỉ cần chạm thẻ, điện thoại hoặc các thiết bị đeo vào máy thanh toán POS để thực hiện thanh toán. 

Đối với nhóm sử dụng thanh toán thẻ, có 85% người đang sử dụng ít nhất một lần/tuần. Khảo sát cũng cho thấy tiềm năng lớn để các công nghệ mới khởi sắc, với 4 trên 5 người tiêu dùng chưa từng sử dụng thanh toán thẻ khẳng định họ có quan tâm đến việc sử dụng phương thức thanh toán này.

Là công ty công nghệ thanh toán toàn cầu, Visa đã và đang nỗ lực đẩy mạnh thanh toán không dùng tiền mặt nhằm góp phần mang công nghệ này trở thành trào lưu mới tại thị trường Việt Nam. Nhờ đó, người dùng Việt Nam hiện đã có thể dễ dàng áp dụng phương thức thanh toán mới, an toàn, nhanh chóng và thuận tiện hơn tại các nhà hàng, siêu thị, các đơn vị bán lẻ, cửa hàng tiện lợi, rạp chiếu phim…

Ngoài ra, Visa đã thành công trong việc hỗ trợ khách hàng và các nhà vận hành giao thông công cộng thực hiện phương thức thanh toán không dùng tiền mặt trong lĩnh vực này với hơn 100 dự án đã hoàn thành và đang hoạt động. Vào tháng 8/2019, Visa đã cùng Sở Giao thông – Vận tải TP.HCM ký kết thỏa thuận hợp tác thúc đẩy việc áp dụng công nghệ thanh toán không dùng tiền mặt EMV cho tất cả mạng lưới giao thông đô thị. 

Bên cạnh triển khai các công nghệ mới nhằm tăng cường mức độ chấp nhận thanh toán không dùng tiền mặt cho người tiêu dùng, Visa cũng chú trọng đến các vấn đề an ninh xung quanh hệ thống thanh toán kỹ thuật số. Theo khảo sát của Visa, người tiêu dùng Việt Nam rất cởi mở trong việc chia sẻ thông tin cá nhân cho các tổ chức tài chính, ngân hàng. Việt Nam hiện dẫn đầu khu vực với 76% người tiêu dùng tin tưởng chia sẻ thông tin tài chính với các đơn vị cung cấp dịch vụ thanh toán.

Trong thời gian tới, Visa cũng sẽ tìm hiểu cơ hội số hóa dịch vụ thanh toán của Chính phủ Việt Nam. Thực tế, Visa đã triển khai dịch vụ thanh toán kỹ thuật số cho nhiều quốc gia trên thế giới và có thể góp phần thúc đẩy sự chuyển dịch mạnh mẽ từ phương thức thanh toán tiền mặt sang thanh toán không dùng tiền mặt, hướng đến một nền kinh tế không dùng tiền mặt trong một tương lai không xa tại Việt Nam.

Trong những năm vừa qua, Việt Nam đã chứng kiến sự bùng nổ của các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt, bao gồm thẻ tín dụng, dịch vụ ngân hàng trực tuyến Internet banking, ví điện tử và các ứng dụng thanh toán kỹ thuật số khác. Người tiêu dùng Việt Nam ngày càng tích cực đón nhận thanh toán kỹ thuật số bởi tính tiện lợi và tốc độ nhanh chóng, do đó hình thức thanh toán này được sử dụng thường xuyên hơn trong các giao dịch trực tiếp tại cửa hàng và mua sắm trực tuyến.

Khảo sát cũng cho thấy, các công nghệ thanh toán mới này đang thu hút sự quan tâm của người tiêu dùng, với 82% người sử dụng cho biết, họ quan tâm đến phương thức thanh toán bằng sinh trắc học, chẳng hạn như sử dụng dấu vân tay hoặc xác thực bằng giọng nói để hoàn thành giao dịch, trong khi 81% người dùng quan tâm đến thanh toán thông qua ngân hàng số.

Trong tương lai, Visa hứa hẹn sẽ tiếp tục giới thiệu các công nghệ thanh toán tiên tiến đến thị trường Việt Nam, đồng thời hợp tác chặt chẽ với các bên liên quan để đảm bảo rằng lợi ích của các công nghệ này được truyền đạt rõ ràng đến người tiêu dùng.

Nguồn tổng hợp Fintech Việt Nam


Fintech Việt Nam là cổng thông tin cập nhật về công nghệ trong lĩnh vực Fintech tại Việt Nam và các xu hướng Fintech trên thế giới.

Email: info@innotech-vn.com

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here